Hamilelikte İşten Çıkarma: Equality Act 2010 Kapsamındaki Haklarınız – Tam Rehber
Hamilelik, çalışma hayatında kadınların en hassas dönemlerinden biridir. İngiltere’de bu dönem, yalnızca sosyal ve etik açıdan değil, aynı zamanda çok güçlü yasal korumalar nedeniyle iş hukukunun en dokunulmaz alanlarından biridir. Bu nedenle hamile bir çalışanı işten çıkarmak, yalnızca yanlış değil, çoğu durumda doğrudan yasa dışıdır.
Bu yazıda, Equality Act 2010 ve Employment Rights Act 1996 çerçevesinde hamile çalışanların haklarını, işverenin yükümlülüklerini ve hangi davranışların “otomatik olarak haksız” kabul edildiğini sade fakat hukukî doğruluk içinde anlatıyorum.
Hamilelik Döneminde İşten Çıkarma Neden Yasaya Aykırıdır?
İngiltere’de hamilelik ve doğumla bağlantılı her türlü olumsuz muamele, Equality Act 2010’un 18. maddesi kapsamında “pregnancy and maternity discrimination” olarak tanımlanır.
Bu yalnızca bir ayrımcılık türü değildir; hukuku en katı şekilde ihlal eden temel alanlardan biridir.
Bu ne anlama gelir?
Hamile olduğunuz için işten çıkarılamazsınız. Hamile olduğunuzu açıkladıktan sonra performansınız gerekçe gösterilerek PIP’e alınamazsınız. Hamilelik nedeniyle yaşanan devamsızlıklar disiplin sürecine konu edilemez. İş yükünün azaltılması veya görev uyarlaması talep ettiğiniz için cezalandırılamazsınız. Doğum izninden döndükten sonra yaşanan performans düşüklüğü doğumla bağlantılıysa disiplin sebebi yapılamaz.
Yasa burada “motif aramaz”; sebebin hamilelikle bağlantılı olması tek başına ihlal sayılır.
“Otomatik Olarak Haksız Fesih” (Automatically Unfair Dismissal)
Employment Rights Act 1996’ya göre hamilelik nedeniyle fesih:
- İşverenin niyeti ne olursa olsun otomatik olarak haksız kabul edilir.
- “Adil gerekçe” savunması yapılamaz.
- İşverenin hamileliği dolaylı şekilde gerekçe göstermesi bile yeterlidir.
Bu yüzden mahkemeler hamile çalışanların işten çıkarılma dosyalarını son derece ciddiyetle ele alır.
Hamilelikte Performans Süreci Uygulanabilir mi?
Kısaca: Hayır.
Hamilelik nedeniyle performans düşüklüğü yaşanabileceği kabul edilir. Bu nedenle:
Hamile çalışan PIP’e alınamaz, Performans uyarısı verilemez, Hamilelik semptomları performans gerekçesi gösterilemez.
Hamileliğin getirdiği fiziksel/psikolojik değişiklikler, işveren tarafından doğrudan makul uyarlama yapılması gereken bir durum olarak değerlendirilir.
Hamilelik Döneminde İşverenin Yükümlülükleri
Hamile çalışanlar için işveren:
1. Risk değerlendirmesi yapmak zorunda
İşin niteliği, görevler ve çalışma ortamı hamilelik açısından değerlendirilmelidir.
2. Gerekirse görev uyarlamak zorunda
Ayakta durma süresi, enerji gerektiren işler, gece vardiyası, stresli görevler yeniden düzenlenmelidir.
3. Sağlık randevularına katılım hakkını tanımak zorunda
Antenatal appointments yasal haktır ve maaşlı izin olarak kullanılır.
4. Hamilelik nedeniyle yapılan devamsızlıkları disiplin konusu yapamaz
Bu absans kayıtlarının “sıfır cezai etkisi” olması gerekir.
5. Maaş, izin, terfi gibi konularda dezavantaj yaratamaz
Performans kriterleri hamilelik döneminde objektif olarak yeniden ayarlanmalıdır.
Bu yükümlülüklerin ihlali, tek başına ayrımcılık iddiası doğurur.
Hamilelik ve Equality Act 2010: Sizi Tam Olarak Neler Korur?
1. Pregnancy Discrimination (S.18 EA 2010)
Hamile olduğunuz için uğradığınız her olumsuz işlem yasadışıdır.
2. Maternity Discrimination
Doğum sonrası dönemde de benzer koruma devam eder.
3. Indirect Sex Discrimination
Hamilelik bağlantılı yükümlülükler nedeniyle dezavantaj yaratılması yasaktır.
4. Victimisation
Hak aradığınız için cezalandırılmanız da ayrımcılık sayılır.
Koruma kapsamı yalnızca fiziksel durum değil; işyeri davranışları, performans değerlendirmeleri, görev dağılımları ve işten çıkarma sürecini komple kapsar.
Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarıldım, Ne Yapmalıyım?
Bir hamile çalışanın işten çıkarılması hâlinde:
Yazılı fesih gerekçesini talep edin. Appeal (itiraz) hakkınızı kullanın. İşveren yanlışı düzeltmezse ACAS sürecini başlatın. Ardından Employment Tribunal başvurusu yapabilirsiniz.
Hamilelik nedeniyle fesih davalarında tazminat üst sınırı yoktur; çünkü bu davalar ayrımcılık temellidir.
Sonuç: Hamilelikte İşten Çıkarma Basit Bir İhlal Değil, Ağır Bir Ayrımcılık Türüdür
İngiltere hukukunda hamile çalışanların korunması yalnızca genel bir iyi niyet beklentisi değildir; doğrudan yasayla, en güçlü ayrımcılık hükümleriyle düzenlenmiştir.
Hamilelik nedeniyle yaşanan her olumsuz işlem, ister performans uyarısı, ister iş yükü, ister fesih Equality Act kapsamında değerlendirilir ve çoğu durumda otomatik olarak hukuka aykırıdır.
Bu nedenle haklarınızı bilmek ve gerektiğinde yasal destek almak, sizi hem maddi hem mesleki kayıplardan korur.
